Met Wat Telt brengen klanten in kaart op welke leefgebieden ze problemen ervaren. ‘Geld’ staat nog steeds in de top 3! Daarom behoort de plustaak ‘Rondkomen’ nu tot de basistaak Financiële bestaanszekerheid. Want ook als je aan het einde van de maand rondkomt, kan er sprake zijn van financiële onzekerheid. Terwijl financiële stabiliteit een basisvoorwaarde is voor welzijn, gezondheid en het volwaardig meedoen in de maatschappij. Vanuit ‘ongelijk investeren in gelijke kansen’ werkt Buurtteam Sociaal aan duurzame zelfredzaamheid van inwoners, met onder andere Vroegsignalering, toegang tot schulddienstverlening, duurzame gedragsverandering en meer.
Aanpak Vroegsignalering blijkt succesvol
Een inwoner meldt zich bij een buurtteam voor hulp bij schulden. Hij schaamt zich, omdat zijn vrouw de financiën altijd deed. Maar na een brief van de gemeente en een briefje in zijn brievenbus durft hij nu om hulp te vragen. Dit is een concreet voorbeeld van hoe Vroegsignalering werkt. Als een inwoner zijn vaste lasten niet betaalt, gaat er een signaal naar de gemeente. Buurtteam Sociaal ontvangt een selectie van adressen waar dit speelt. Stress-sensitief getrainde buurtteammedewerkers proberen op verschillende manieren – van bezoek tot appje tot briefje in de bus – met de inwoners in contact te komen om ondersteuning te bieden.
Beeld van Kansfonds gemaakt door Linelle Deunk.
Succesvolle aanpak
Uit data bleek dat Vroegsignalering in 4 buurten de meeste impact zou hebben: Overvecht Vechtzoom, Overvecht de Gagel, Kanaleneiland en Leidsche Rijn. Hier bezoeken 10 buurtteammedewerkers zo’n 45 adressen per maand, samen met medewerkers van Buurtteam Jeugd & Gezin (Lokalis). Ze benaderen de inwoners met een brede insteek. Want in veel gevallen zijn de financiële achterstanden niet het eerste probleem, maar spelen er andere zaken die eerst aandacht behoeven. Zo proberen ze het vertrouwen te winnen, om op een later moment alsnog aan de schulden te kunnen werken. Sommige inwoners hebben weerstand tegen de reguliere hulpverlening; met de inzet van ervaringsdeskundigen kan vaak alsnog hun vertrouwen worden gewonnen. De aanpak is succesvol. In 70% van de gevallen is er contact met de inwoner. Hoe meer contactpogingen, hoe kansrijker. Een groot deel reageert positief om samen naar een duurzame oplossing te zoeken. Dat kan variëren van een ‘quick fix’ met bijvoorbeeld een schuldeiser, ondersteuning vanuit een buurtteam, een driegesprek als toegang tot schulddienstverlening of een combinatie hiervan.
Aandachtspunten en uitdaging
Ook in Leidsche Rijn is samen met de sociaal beheerder van Place2BU geprobeerd inwoners met financiële achterstanden te bereiken. Vergeleken met de inzet was het contact echter minimaal. Deze adressen worden nu weer met de standaard aanpak Vroegsignalering meegenomen. En in Overvecht loopt het bereik terug, evenals de acceptatiegraad. Het is zoeken hoe met de huidige capaciteit zoveel mogelijk impact gemaakt kan worden: slimmer en misschien ook efficiënter. De succesfactoren zijn in elk geval bekend: bevlogen en outreachende lopers; veelvuldige contactpogingen; integrale samenwerking met Buurtteam Jeugd & Gezin (Lokalis); een flexibele aanpak per wijk; meer inzet op minder adressen-met-hoge-achterstanden; een bewuste selectie door de lopers, en een telefonische benadering van inwoners die al bij het buurtteam bekend zijn.
‘Ik zit vast in een woning waar ik niet uit kan. Dit levert veel stress op en ik kan onmogelijk de situatie veranderen. Het was fijn geweest als het buurtteam hier meer oplossingen voor kon bieden, zodat ik daarna mijn financiële situatie controleerbaar kon maken.’
Stress-sensitief werken blijft in ontwikkeling
Sinds 2023 zijn alle buurtteammedewerkers getraind in stress-sensitief werken. Hierdoor krijgen zij een beter beeld bij het effect van stress en hoe ze dit bij klanten kunnen herkennen. Ze leren inzien dat ‘niet willen’ meestal ‘niet kunnen’ is. Vanuit dit begrip werken zij aan vertrouwen. En door aan te sluiten bij wat klanten wél kunnen, is de kans groter dat klanten in beweging komen en kunnen ze haalbare doelen stellen.
Borgen als vaste waarde
De Buurtacademie ondersteunt de borging van dit stress-sensitief werken via een borgingsmatrix, een centrale Action Learning en een herhalingscursus. In een Action Learning hebben alle buurtteams gekeken welke onderdelen van stress-sensitief werken extra aandacht nodig hebben en hoe ze deze sensitiviteit ook op andere aandachtsgebieden kunnen inzetten. Intussen is stress-sensitief werken een vaste waarde geworden. Veel medewerkers passen onderdelen ervan toe. Elk team heeft een aandachtfunctionaris en een borgingsplan.
En er wordt geoefend met bijvoorbeeld het ABC-model (Autonomie, Betrokkenheid, Competentie) en de motivatiecirkel om de werkwijze vast te houden en te optimaliseren. Via het casuïstiekmodel is stress-sensitief werken bovendien ingebracht in de samenwerkingsoverleggen over schulden. In Kanaleneiland heeft een trainer een sessie begeleid om dit goed in de vingers te krijgen.
Vervolgstappen
Een mooie vervolgstap was de stress-sensitieve herinrichting van de wachtruimte van buurtteam-locatie Ondiep-Pijlsweerd. Zonder budget werd met bestaande voorwerpen in een halve dag tijd de wachtruimte heringericht volgens het ABC-model, samen met buurtteammedewerkers en Studio Sociaal Centraal. Iedereen, ook inwoners, reageerde heel positief op deze herinrichting, die rustiger en overzichtelijker wordt gevonden. En er volgt nog meer. Trainers ontwikkelen leer- en werkvormen voor de basiskennispagina stress-sensitief werken in de kennisbank, en oefeningen die als e-learning in de Incluzio Academie komen. Daarnaast werken ze aan een training 2.0 om klanten (stress-sensitief) te motiveren voor groepsgericht aanbod.
Scroll verder ▼
Toegang schulddienstverlening via driegesprekken
De werkgroep Rondkomen, met vertegenwoordigers uit de buurtteams, heeft de evaluatieresultaten uit 2024 uitgewerkt om de toegang tot de schulddienstverlening te optimaliseren. Ze heeft onder andere strakker gestuurd op de samenwerkingsoverleggen met partners uit de schuldenketen (Buurtteam Jeugd & Gezin (Lokalis), U Centraal, Werk & Inkomen). Teamcoaches en leidinggevenden van de ketenpartners sluiten hier minimaal eens per jaar bij aan, en de samenwerkingsafspraken worden actief gedeeld. De reacties op deze overleggen zijn positief. Terugkerend onderwerp zijn de driegesprekken (tussen klant, buurtteammedewerker en een schulphulptrajectbegeleider). Met name het voor- en nabespreken ervan staat in sommige wijken onder druk. Terugkerend agendapunt is ook waarom inwoners soms géén gesprek willen. In enkele teams is een daling van het aantal driegesprekken te zien, terwijl stedelijk het percentage juist stijgt (van 43% in 2024 naar 45% in 2025). Vooralsnog is er geen oorzaak gevonden. Besproken is dus vooral hoe we inwoners kunnen motiveren tot een driegesprek.
Infographic en onderlegger helpen bij driegesprek
Mensen met schulden hebben vaak een hoog stressniveau en kunnen daardoor soms minder goed overzicht houden en keuzes maken. Daarom ontwikkelde de Buurtteam een infographic die het ondersteuningsproces in 5 stappen uitlegt. Deze is verspreid onder alle ketenpartners. In 2025 is hier een onderlegger aan toegevoegd. Hiermee kunnen de professionals de stappen eenvoudig toelichten. De visual wordt door alle buurtteams gebruikt bij het driegesprek, zodat rollen, taken en verwachtingen helder zijn. Deze is ook getoetst op effectiviteit. De verwachting was, dat klanten door de informatie meer vertrouwen zouden hebben in de dienstverlening. Twee op de 3 klanten bevestigen dit en zeggen dat het driegesprek met visual helpt om stappen te zetten; 78% procent zou deze ondersteuning zelfs aanraden aan anderen. De infographic en onderlegger vormden ook het uitgangspunt voor de ‘Hand-out duurzame (gedrags)verandering’ voor buurtteammedewerkers. De afronding hiervan is echter afhankelijk van de doorontwikkeling van schuldhulp bij de gemeentelijke afdeling Werk & Inkomen.
Afspraken met Ondernemer Centraal herijkt
Ondernemers en zzp’ers nemen een aparte plaats in in de schuldhulp vanwege andere wet- en regelgeving. In Utrecht heeft het gemeentelijke loket Ondernemer Centraal (OC) hierin een rol. De samenwerkingsafspraken tussen OC en de buurtteams bleken echter niet altijd duidelijk. Daarom hebben buurtteammedewerkers en Programmaregisseur het overleg gezocht met OC. De ondernemersadviseurs van OC hadden niet altijd een goed beeld van wat een buurtteam kan betekenen. Er is nu wederzijdse duidelijkheid geschapen door een presentatie van Buurtteam Sociaal en bezoeken van een ondernemersadviseur aan de buurtteams. Met vaste contactpersonen zijn korte lijnen afgesproken en waar nodig volgt voortaan een driegesprek tussen ondernemer, ondernemersadviseur en buurtteam. Eind 2025 heeft zo’n eerste driegesprek plaatsgevonden.
Groepsgerichte ondersteuning met Supportgroep
De wijken West en Noordwest hadden de primeur met duurzame ondersteuning bij (gedrags)verandering via een Supportgroep. Een groepsgerichte activiteit dus, in plaats van individuele ondersteuning. Klanten die via een buurtteam in een schuldhulptraject bij Werk & Inkomen komen, werken binnen de Supportgroep aan hun eigen doelen. Daar krijgen ze praktische ondersteuning (Waar moet ik zijn?) en emotionele (Hoe helpen wij elkaar?). Er zijn 2 groepen begonnen met in totaal 9 deelnemers; zij hebben deze werkwijze als heel zinvol ervaren. Maar het blijft een uitdaging deelnemers te bereiken. Daarvoor is nu een promotiefilmpje met een oud-deelnemer ingezet, worden succeservaringen met de buurtteams gedeeld, komt er een doorlopende groep op een vaste locatie en worden er ervaringsdeskundigen ingezet. Door hun aanwezigheid stellen klanten zich vaak kwetsbaar op en komen ook onderliggende problemen boven tafel. Maar uiteindelijk is deze activiteit toch een kwestie van ‘lange adem’.
‘Ik ben me na het contact met het buurtteam nu meer bewust van wat ik kan en wat niet. Ik heb veel meer rust na het verhuizen door het achter me kunnen laten van de overlast in mijn oude woning.’
Scroll verder ▼
‘Goede kwaliteitsslag gemaakt’
‘We hebben mooie stappen gezet voor de inwoners van Utrecht, om hen meer en meer centraal te stellen bij zaken rond financiële bestaanszekerheid en schulden. Ik ben echt trots op de infographic die klanten helderheid biedt op stressvolle momenten. De visual laat ze zien dat er een weg vooruit is, dat ze concrete stappen kunnen zetten. Dat heeft zijn meerwaarde bewezen. We hebben ook een goede kwaliteitsslag gemaakt met stress-sensitief werken. Medewerkers leerden hoe ze zich kunnen verhouden tot klanten en hoe je ze kunt aanspreken op hun draagkracht. Uit het geïntensiveerde contact met Ondernemer Centraal zie je dat we steeds meer richting ‘samen’ bewegen, steeds meer samen met partners doen. Ten slotte is het echt te gek dat de aanpak Vroegsignalering zo duidelijk zijn vruchten afwerpt. De collega’s die dit doen zijn echt pitbulls. Dat moet in je zitten, want het kan heftig zijn wat er achter een voordeur gebeurt. Toch blijven schuld en schaamte een heikel punt. De schaamte wordt misschien wel minder, maar daarover in gesprek gaan en hulp vragen is toch nog wat anders. Het blijft een uitdaging om te kijken hoe we mensen over die drempel krijgen.’
Nicole Hofs
Programmaregisseur
Doorkijkje naar 2026
Eén van de drie inhoudelijke programmalijnen vanaf 2026 is ‘Gelijke kansen op bestaanszekerheid’. Daarin komen bovenstaande thema’s terug. Met de nodige uitdagingen. Omdat het bereik van de aanpak Vroegsignalering iets terugloopt, wordt aan de hand van stedelijke data gekeken of er andere keuzes moeten worden gemaakt. De rol van stedelijke aandachtsfunctionarissen Financiële bestaanszekerheid wordt ingevuld door drie medewerkers. Zij vormen de verbindende en signalerende schakel tussen Programmaregisseur Financiële bestaanszekerheid en de wijken. Zo kunnen samenwerking, werkprocessen en andere thema’s efficiënt worden doorontwikkeld.
Algemeen
- 34 medewerker op ssw getraind
- 15 medewerkers deelgenomen aan de opfrisbijeenkomsten van ssw.
- 27 nieuwe medewerkers zich geschoold bij budgetvaardig training voor professionals, om de financiële keten goed te kennen en de werkwijze van de Utrechtse schuldenketen
- 9 klanten deelgenomen aan supportgroep Rondkomen
- 1 driegesprek met Ondernemer Centraal
Vroegsignalering
- 45 adressen per maand
- 10 buurtteammedewerkers
- 70% van de gevallen contact met inwoner
- 29% reageert
- 49% niet bekend bij de hulpverlening (landelijk: 35%)
- 11% kreeg al ondersteuning van buurtteam.