Adopt
Sociale trends & technologische trends
Sociale trends
High impact
Dubbele vergrijzing
Volgens de meest recente CBS-bevolkingsprognose (Kernprognose 2025–2070) telt Nederland sinds 2025 voor het eerst meer 65-plussers dan jongeren onder de 20 jaar. Het aandeel 80 plussers groeit bovendien sneller dan het totale aantal ouderen – dit wordt dubbele vergrijzing genoemd (CBS, 2025 en VZinfo). Er komen dus niet alleen meer ouderen, maar ze worden gemiddeld ook ouder.
Daarnaast blijven ouderen gemiddeld langer gezond en zelfstandig dan eerdere generaties (SCP, RIVM) en de levensverwachting in goede gezondheid is de afgelopen decennia toegenomen. Veel 65- tot 75-jarigen participeren actief in arbeid, vrijwilligerswerk en mantelzorg. Dat betekent dat de gemiddelde zorgvraag per oudere in de jongere leeftijdsgroepen relatief stabiel blijft. De stijging van zorgintensiteit concentreert zich vooral bij de groep 80-plussers. Deze groep heeft vaker meerdere ondersteuningsvragen tegelijk, zoals zorg, mobiliteit en sociaal contact, en doet vaker een beroep op wijkteams, mantelzorg en informele netwerken.
Voor Incluzio liggen er kansen in het omgaan met de 80+ complexiteit, omdat gemeenten uitvoerders zoeken die dit binnen bestaande budgetten kunnen doen.
Bronnen:
High impact
Bestaanszekerheid en armoede
Het SCP benadrukt in recente publicaties over bestaanszekerheid en maatschappelijke veerkracht (najaar 2025, meerjarenagenda 2026–2031) nog maar weer eens dat financiële onzekerheid, schulden en flexibele arbeidscontracten structureel bijdragen aan stress, mentale klachten en opvoedingsdruk. Armoedeproblematiek wordt niet alleen economisch benaderd, maar nadrukkelijk gekoppeld aan gezondheid, onderwijs en welzijn (zie ook: Stop met doen of gezondheid individuele keuze is – Sociale Vraagstukken en Dossier: Bestaanszekerheid, meer dan geld | Movisie).
Gemeenten zoals Rotterdam en Heerlen signaleren in begrotingsdocumenten dat stijgende energieprijzen, huurdruk en schuldenproblematiek leiden tot een toename van hulpvragen in wijkteams en jeugdvoorzieningen (Begroting Rotterdam 2026 en Heerlen - Begroting 2026 DEF). Financiële stress onder gezinnen wordt niet alleen als sociaal vraagstuk gezien, maar als directe aanjager van opvoedproblematiek en instroom in zorg.
Voor Incluzio is het van belang om het integraal werken rond schulden, participatie en opvoedondersteuning door te ontwikkelen in nauwe samenwerking met schulphulpverlening, participatieteams en woningcorporaties.
Bronnen:
High impact
Mentale gezondheidsproblematiek
Mentale gezondheid verslechtert bij specifieke groepen, het SCP benadrukt vooral de ongelijke verdeling hierin: daling van mentaal welzijn is structureel zichtbaar bij jongeren en jongvolwassenen (RIVM-monitor mentale gezondheid) en vooral meisjes en jonge vrouwen rapporteren meer klachten (SCP).
Er is sprake van een paradox: veel Nederlanders geven hun leven nog steeds een relatief hoge waardering (RIVM-monitor mentale gezondheid), tegelijk ervaart een aanzienlijk deel angst- en depressiegevoelens en stress en prestatiedruk. Mentale problematiek zit niet alleen in “ontevredenheid”, maar in druk, onzekerheid (bijvoorbeeld zorgen over de toekomst op thema’s als woning, klimaat en ongelijkheid) en overbelasting binnen een ogenschijnlijk goed leven.
In het sociaal domein betekent dit dat mentale gezondheid niet meer alleen bij de GGZ ligt, maar ook bij wijkteams, jongerenwerk en scholen. Voor Incluzio is het verder ontwikkelen van deskundigheid rond (lichte) mentale problematiek van belang, groepsaanbod en vroegsignalering, in nauwe samenwerking met basis-ggz, onderwijs en jeugdgezondheidszorg.
Bronnen:
High impact
Preventie en vitaliteit
Gezondheid verschuift van zorgvraag naar preventie- en leefstijlvraagstuk. Er is sprake van een sterke beleidsfocus op preventie, leefstijl en gezonde leefomgeving (Landelijke nota gezondheidsbeleid 2025-2028 - Samen werken aan gezondheid | Rapport | Rijksoverheid.nl). Gezondheid wordt benaderd als resultaat van gedrag (roken, voeding, bewegen) én omgeving (wijk, werk, sociaal netwerk). De focus verschuift dus van problemen oplossen naar problemen voorkomen. Vitaliteit gaat over gezond leven, zowel fysiek als mentaal.
Als het gaat over domeinoverstijgende akkoorden, dan zien we dat preventie en welzijn voorheen meestal ‘aanvullend’ waren, maar nu gelden als kernfunctie binnen de aanpak van overbelasting, druk op acute zorg en domeinoverstijgende opgaven.
Voor Incluzio betekent de vertaling van deze trend dat we onze preventieve programma’s nog beter zichtbaar moeten maken als vast onderdeel van wijkzorg, bijvoorbeeld door welzijn op recept of valpreventie steviger te verbinden met huisartsen en wijkteams, en ook als kennisleider optreden hoe wij de onderdelen uit het AZWA, zoals vroegsignalering en collectieve programma’s, echt werken maken, mét goede afspraken, samenwerkingen en data.
Bronnen:
High impact
Toename multiproblematiek
Gezinnen en inwoners hebben steeds vaker te maken met meerdere problemen tegelijk. Financiële zorgen, psychische klachten, opvoedvragen, relatieproblemen of schulden hangen vaak met elkaar samen. Het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) signaleert dat veel gezinnen ondersteuning nodig hebben op meerdere leefgebieden tegelijk en dat problemen elkaar vaak versterken.
Een gezin met schulden kan bijvoorbeeld ook te maken krijgen met stress, opvoedproblemen en gezondheidsklachten. Volgens de Richtlijn Gezinnen met Meervoudige en Complexe Problemen vraagt dit soort problematiek om een integrale aanpak, waarbij verschillende organisaties samenwerken en niet alleen naar één afzonderlijk probleem kijken.
High impact
Kansenongelijkheid
Niet iedereen heeft dezelfde kansen in onderwijs, werk en gezondheid. Deze verschillen ontstaan vaak al op jonge leeftijd en kunnen een leven lang doorwerken. Kinderen die opgroeien in armoede hebben bijvoorbeeld vaker een slechtere gezondheid en minder kansen op school (SCP – Eigentijdse Ongelijkheid).
In het sociaal domein vraagt dit om vroegtijdige signalering, preventie en een goede samenwerking tussen onderwijs, zorg en welzijn om achterstanden zoveel mogelijk te voorkomen.
High impact
Tekorten aan professionals
Er zijn te weinig mensen die werken in zorg en welzijn. Dit probleem is structureel en wordt groter door vergrijzing en een toenemende vraag naar ondersteuning.
In het sociaal domein vraagt dit om nieuwe manieren van werken, bijvoorbeeld door technologie slim in te zetten en de samenwerking met vrijwilligers, mantelzorgers en bewoners te versterken. ( Rijksoverheid )
High impact
Regionalisering en schaarse middelen
Gemeenten werken steeds vaker samen op regionaal niveau om kosten te delen en specialistische kennis te bundelen. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij de inkoop van jeugdhulp en beschermd wonen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG – Regionale samenwerking sociaal domein) ziet deze samenwerking als noodzakelijk om de kwaliteit en beschikbaarheid van ondersteuning te waarborgen.
Regionale samenwerking kan efficiënter zijn, maar maakt het ook complexer om lokaal maatwerk te leveren. In het sociaal domein vraagt dit om een goede balans tussen regionale samenwerking en aansluiting bij lokale behoeften.
High impact
Strengere ketenkwaliteit en verantwoording
Er komt steeds meer aandacht voor kwaliteit, toezicht en samenwerking binnen het sociaal domein. Gemeenten, aanbieders en toezichthouders stellen hogere eisen aan transparantie en verantwoording.
Dit vraagt niet alleen om goede registratie, maar ook om inzicht in resultaten en samenwerking tussen organisaties. In het sociaal domein wordt kwaliteit steeds meer een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de hele keten.
High impact
Hervormingsagenda Jeugd
Met de Hervormingsagenda Jeugd werken Rijk, gemeenten en aanbieders aan een beter, eenvoudiger en financieel houdbaar jeugdstelsel. Daarbij ligt de nadruk op preventie, normaliseren en passende hulp dichtbij gezinnen.
De hervormingen hebben gevolgen voor samenwerking, toegang tot hulp en financiering van jeugdzorg. In het sociaal domein vraagt dit om nieuwe vormen van samenwerking tussen gemeenten, aanbieders en lokale partners.
Medium impact
Toenemende druk op financiering
De vraag naar ondersteuning groeit, terwijl budgetten van gemeenten onder druk staan. Hierdoor neemt de noodzaak toe om beschikbare middelen zo effectief mogelijk in te zetten.
In het sociaal domein vraagt dit om scherpe keuzes, meer aandacht voor preventie en een grotere focus op de maatschappelijke impact van ondersteuning.
Medium impact
Woningtekort
Er is een tekort aan betaalbare woningen, vooral voor kwetsbare groepen. Dit belemmert bijvoorbeeld de uitstroom uit beschermd wonen, maatschappelijke opvang en jeugdzorg.
In het sociaal domein vraagt dit om een nauwe samenwerking tussen wonen, zorg en welzijn om passende huisvesting en ondersteuning beter op elkaar af te stemmen.
Bronnen: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/volkshuisvesting-en-ruimtelijke-ordening/woon-en-bouwagenda
Technologische trends
High impact
RPA (procesrobots)
RPA staat voor Robotic Process Automation. Dit zijn softwareprogramma's die eenvoudige, terugkerende taken automatisch uitvoeren. Denk hierbij aan het invoeren van gegevens, het uitvoeren van controles of het verwerken van informatie tussen verschillende systemen.
Een voorbeeld is een procesrobot die automatisch controleert of een aanvraag compleet is of declaraties vergelijkt met geldende regels. Hierdoor hoeven medewerkers minder tijd te besteden aan administratieve taken en kunnen zij zich meer richten op inwoners en persoonlijke ondersteuning.
High impact
E-health
E-health is de verzamelnaam voor digitale toepassingen in zorg en welzijn. Denk hierbij aan online begeleiding, beeldbellen, gezondheidsapps of digitale hulpmiddelen waarmee inwoners zelf informatie kunnen bijhouden. E-health kan ondersteuning toegankelijker maken en helpt inwoners om meer regie te nemen over hun eigen situatie (Rijksoverheid, e-heath).
Binnen het sociaal domein wordt e-health bijvoorbeeld gebruikt om inwoners hun stemming, gezondheid of dagelijkse activiteiten te laten bijhouden via een app. Ook kunnen gesprekken met een begeleider online plaatsvinden. Hierdoor is ondersteuning vaak laagdrempeliger en kunnen fysieke afspraken deels worden vervangen wanneer dat passend is.
High impact
Complexe mediaomgeving jongeren
Jongeren groeien op in een wereld waarin sociale media, online communicatie en digitale technologie een belangrijke rol spelen. Zij worden dagelijks blootgesteld aan grote hoeveelheden informatie, prikkels en sociale verwachtingen. Dit kan positieve effecten hebben, zoals meer mogelijkheden om contact te leggen en informatie te vinden, maar ook negatieve gevolgen voor het welzijn.
Een voorbeeld hiervan is de druk die jongeren kunnen ervaren om te voldoen aan online verwachtingen of ideaalbeelden op sociale media. Dit kan leiden tot stress, onzekerheid of een negatief zelfbeeld. Daarom besteden jongerenwerkers, scholen en hulpverleners steeds meer aandacht aan mediawijsheid en het verantwoord omgaan met sociale media. ( NJI, sociale-media-en-identiteitsontwikkeling )
High impact
Communicatieplatformen
Communicatieplatformen zijn digitale omgevingen waarin professionals, inwoners en samenwerkingspartners informatie kunnen delen en samenwerken. Hierdoor wordt communicatie eenvoudiger en kunnen betrokken partijen sneller afstemmen.
Een voorbeeld is een platform waarin wijkteams, zorgaanbieders en gemeenten informatie uitwisselen over ondersteuningstrajecten, uiteraard binnen de geldende privacyregels. Dit kan bijdragen aan betere samenwerking en meer samenhang in de ondersteuning van inwoners.
High impact
Privacy en dataveiligheid
Het beschermen van persoonsgegevens is essentieel binnen het sociaal domein, omdat er wordt gewerkt met gevoelige informatie over inwoners. Organisaties moeten zorgvuldig omgaan met gegevens en ervoor zorgen dat deze alleen worden gebruikt en gedeeld wanneer dat noodzakelijk en toegestaan is volgens de wet.
Een voorbeeld is het zorgvuldig verwerken van cliëntgegevens en het beperken van toegang tot medewerkers die deze informatie nodig hebben voor hun werkzaamheden.
High impact
Cybersecurity
Cybersecurity richt zich op het beschermen van systemen, netwerken en gegevens tegen cyberaanvallen, datalekken en digitale criminaliteit. Naarmate organisaties meer digitaal werken, neemt het belang van goede beveiliging toe.
Voor organisaties in het sociaal domein betekent dit investeren in veilige systemen en bewustwording bij medewerkers. Een voorbeeld is het herkennen van phishingmails om te voorkomen dat gevoelige gegevens in verkeerde handen terechtkomen.
High impact
Wetgeving en governance (AVG, NIS2, EU AI Act)
De inzet van data en technologie brengt verantwoordelijkheden met zich mee. Daarom ontstaat steeds meer wet- en regelgeving rondom privacy, informatiebeveiliging en kunstmatige intelligentie. Deze regels helpen organisaties om technologie op een veilige en verantwoorde manier toe te passen.
Een voorbeeld is de Europese AI Act, die eisen stelt aan het gebruik van AI-systemen. Ook de AVG en de NIS2-richtlijn geven kaders voor het beschermen van persoonsgegevens en digitale systemen (Autoriteitpersoonsgegevens).
